Impressum / kontakt

start~nowości~publikacje swirlsztuka~teatr ~uzupełnienia ~miejsca~z życia ~anegdoty~recepcja
~linki~witkacolodzy ~wydarzenia

w prasie o twórczości Witkacego (do roku 1939)

 

1939 • 1938 • 1936 • 1935 • 1934 • 1933 • 1932 • 1931 • 1930 • 1929 • 1928 • 1927 • 1926 • 1925 • 1924 • 1923 •1922 • 1921 • 1920 • 1919 • 1918 • 1913 • 1908
       

1939

      
   
  • Włodzimierz Pietrzak, Z okazji dramatu (recenzja Sonaty Belzebuba), "Prosto z Mostu", R.5 (1939) nr 22 z 28 maja, s. 7 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Franciszek Parecki, Miejsce dla sztuki!, "Sygnały" 1939, nr. 73 z 15 VII, s. 3. Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)

1938

      
  • „Kuryer Literacko-Naukowy” 1938, nr 28 (11 VII) zapowiedź artykułu: S.I. Witkiewicz, O artystycznym teatrze, (w:) „Pióro”, kwartalnik artystyczny pod red. Józefa Czechowicza. R. 1, nr 1 (kwiec./czerw. 1938). (dodał Przemysław Pawlak)
  • Karol Irzykowski, Apel do Witkacego, "Pion" 1938, nr 16 z 24 kwietnia, s. 3
  • J. Maśliński, "Wyzwolenie" - poemat tragiczny (Problemy stylu inscenizacji), "Kurjer Wileński, Nowogródzki, Grodzieński, Suwalski, Poleski i Wołyński" 1938, nr 273, s. 3-4. Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Michał Chmielowiec, Punkty programu, „Nasz Wyraz” (Kraków) 1938, nr 10 (październik), s. 1-2 Bibliografia nie notuje.
    […] SPŁYCIARZE „Spłyciarz”, dowcipny kalambutor Witkacego, —to zbitka dwóch słów: 1. płytki 2. spryciarz. Główne cechy „spłyciarza” literackiego: awersja do trudnej i odpowiedzialnej problematyki, lekki stosuneczek do tradycji. kult dowcipu i „smaczków”. Relatywizm i zamaskowany często estetyzm, tendencje panujące do niedawna powszechnie (konkretne przykłady literackie nietrudno wskazać) i to czasem nawet nieuświadamiane podłoże, na którym rodzi się „spłyciarz". Te tendencje górujące w przemijającym okresie literackim są dziś nie tylko „destrukcynymi miazmatami”, ale są też przestarzałe, co niezależnie od oceny ich roli kulturalnej jest bezspornym faktem. Nie tak dawno jeszcze artykuły Wyki i Kubackiego napadające w ślad za Irzykowskim na „felietonowe kołtuństwo” spłyciarzy były śmiałym przełamaniem zasłanych nałogów myślowych. Dziś polemicznej reakcji przeciw relatywizmowi i estetyzmowi towarzyszy już nowa twórczość. Proza Andrzejewskiego, Kruczkowskiego, poezja Łobodowskiego, nowego Wierzyńskiego, krytyka Wyki, Fika, Łaszowskiego, działalność publicystów z „Prosto z mostu” (mimo wszystko) to pierwsze z brzegu (podkreślam) przykłady „powrotu na opuszczone stanowiska”, powrotu do odpowiedzialnej problematyki etycznej i metafizycznej. „Nie odrywa się bezkarnie sztuki od jej właściwego podłoża: od sfery pojęć zakresu metafizyki i etyki!” — wola Czesław Miłosz. Front*) „antyspłyciarski" rozrasta się. I my chcemy w nim zająć pewną pozycję. […] NOWE FORMY PROZY Prozaicy nasi nie wyeksperymentowali nowych form powieści. Poszukiwało w różnych stronach czterech bodaj tylko pisarzy: milczący dziś Witkiewicz, Choromański, Szulc i Gombrowicz. Ich próby, dokonania i drogi to przedmiot naszej uwagi.
    Na jego łamach publikowali m.in. Ignacy Fik, Kazimierz Wyka, Jan Brzękowski, Jalu Kurek, Julian Przyboś, Gustaw Herling-Grudziński, Stanisław Czernik, Zbigniew Bieńkowski. W skład redakcji pisma wchodzili: Michał Chmielowiec, Zygmunt Fijas, Ignacy Fik, Kornel Filipowicz, Wojciech Natanson – redaktor naczelny „Listów z Teatru” tuż po wojnie, gdzie przedrukował O artystycznym teatrze Witkacego i druk. recenzję Szewców, Helena Wielowieyska, Władysław Bodnicki (dodał Przemysław Pawlak)

1936

      
  • Bolesław Miciński, Krakowski Zjazd Filozoficzny ("filozofia" i "logistyka"). Notatka informacyjna, w: "Studio" 1936, R I nr 8 z listopada. Relacja z III Polskiego Zjazdu Filozoficznego w Krakowie 26 IX 1936, też o wystąpieniu Witkiewicza, s. 289. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Witold Gombrowicz (ankieta "Jaką najciekawszą książkę przeczytałem w r. 1935"), "Prosto z Mostu" 1936, R.II nr 5(59), s. 5. (dodał Tomasz Pawlak)
  • Stanisław Czosnowski, Zasady nowej pisowni, „Gazeta Administracji” 1936, nr 19 (1 X), s. 16 i 17 (596 i 597): Niekiedy podnoszono nawet jawny rokosz przeciw nowym przepisom, np. po ustaleniu pisowni wyrazu „triumf” przez i literat Ignacy Witkiewicz ogłosił w przedmowie do jednej ze swoich książek, że nie ma siły, która by go zmusiła do uznania tej reguły i że do końca życia będzie pisać tryumf przez y. […] Pewnym przywilejem cieszy się też wyraz triumf Można go pisać dwojako: przez i lub przez y, triumf lub tryumf. Jest to prawdziwy tryumf nieprzebłaganego Ignacego Witkiewicza! (dodał Przemysław Pawlak)
  • An interview with Ludwik Solski, "The Warsaw Weekly". Vol. 2, 1936, no 41, s. 3. (dodała Małgorzata Vražić)
    “In the Teatr Nowy after the comedy of Jasnorzewska, a tragedy of Jean Giraudoux will be presented (...). I wish also to arrange special performances to show the experimental works of the Polish authors, such as Witkiewicz, Zawieyski and Grabowska. This is, however rather difficult to do as the artists are very busy preparing the normal repertory”.

1935

      
     
  • Bruno Winawer, Literaturę trzeba przewietrzyć, Wilno 1935, s. 153-154 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • E.G. (Eugeniusz Gros), Z dziejów Konfraterni Artystów w Toruniu 1920-1935. Na otwarcie własnej siedziby w podziemiach ratusza, [w:] „Dzień Bydgoski” 1935, nr 88 [83?] (13-14 IV), s. 7. Tu o Witkacym. Przedruk w: Eugeniusz Gros, Z dziejów Konfraterni Artystów w Toruniu (1920 - 1937) [w:] "Teka Pomorska. Organ koła literackiego przy Konfraterni Artystów w Toruniu, Kwartalnik regionalny poświęcony zagadnieniom kultury i sztuki" nr 1 (5), rok II, Toruń, wiosna 1937 r.,s. 14-22 (dodał Przemysław Pawlak)
  • Marian Promiński, Awangarda prozatorska, cz. II, „Kurier Literacko-Naukowy” 1935, nr 4 (28 I), s. 5-7 (o Witkiewiczu na s. 5). Przedruk w: M. Promiński, Świat w stylach literackich. Szkice i recenzje, wstęp i oprac. M. Sprusiński, przypisy M. Mirecka, WL, Kraków 1977, s. 26 (dodatek do Bibliografii SIW). (dodał Przemysław Pawlak)
  • Debora Vogel, Filozoficzna książka St. Ignacego Witkiewicza, "Nasza Opinia" 1935, nr 4, s. 5. Informacja pochodzi z książki Karoliny Szymaniak Być agentem wiecznej idei. Przemiany poglądów estetycznych Debory Vogel, Kraków 2007 Universitas. (dodał Paweł Polit)

1934

      
   
  • Cricot w Warszawie: Przedstawienie eksperymentalne, "Express Poranny" 1934, nr 82 z 23 marca, s. 7 (zanim do Warszawy Cricot rzekomo na Montparnassie); St. Br. (Stanisław Brucz), Błazen na palecie. Cricot, teatr kapistów, "Express Poranny" 1934, nr 90 z 31 marca, s 10 (Mątwa w IPS); T. B-a., Krakowski "Cricot" na występach gościnnych, "Kurjer Poranny" 1934, nr 85 s. 6. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Stefan Szuman, w: Nasz plebiscyt literacki. Tu: uwagi przez prof. U.J. St. Szumana, "Przegląd Naukowy i Artystyczny", dodatek do "Czasu" z 11 lutego 1934, s. 1 (dodał Przemysław Pawlak)
  • Jerzy Hulewicz, U źródeł niewiadomych wiadomych, "Pion" nr 14/1934, s. 1-2. Chełmska Biblioteka Cyfrowa Zob.: S.I. Witkiewicz, Znowu to samo aż do znudzenia, czyli o roli światopoglądu w literaturze, „Pion” 1934, nr 5 (3 II), s. 1–2; nr 6 (10 II), s. 3–4. Chełmska Biblioteka Cyfrowa. Za ten tekst Hulewicza zaatakował Wacław Boratyński – Pracowit z Ryglic, Elementarz beztreściowego tematowca, „Krak” nr 12/1934, s. 2-3 (dodał Przemysław Pawlak)
  • Marian Ruzamski, Kołowacizna treści i formy w "Wiadomościach Literackich", s. 12. Krytyka artykułu Bolesława Micińskiego o Nowych formach w malarstwie w "Wiadomościach Literackich", „Krak” nr 12/1934, s. 12
  • Tydzień literacki Polskiego Radia, "Radjo" 1934, nr 20 z 13 maja, s.3-4. Tu: obszerna zapowiedź felietonu Cezerago Jellenty „Stanisław Ignacy Witkiewicz jako malarz i literat" w przerwie koncertu z Filharmonii warszawskiej z niemieckim dyrygentem Ottonem Klempererem. W programie VII symfonia Beethovena, Toccata C-dur Bach i muzyka do baletu Strawińskiego "Pietruszka". (dodatek do Bibliografii SIW) (dodał Tomasz Pawlak)
    Także: "Biuletyn Radiofoniczny dla Użytku Prasy", 1934, nr 20 z 13 maja, s. 10. (dodał Tomasz Pawlak)
  • "Radjo" 1934, nr 22 z 27 maja, s. 9. Tu: zapowiedź audycji Zbigniewa Grabowskiego w ramach "Odczytów krakowskich": "o pisarzach Zakopanego: Witkiewiczu, Malczewskim i Choromańskim", w piątek 1 czerwca, 18.55. (dodał Tomasz Pawlak)

1933

      
 

1932

      
     
  • (- si), Coż na to pan Gałuszka,"Nowy Dziennik" 1932, nr 139 z 29.11. s 9. W związku z wyjaśnieniami SIW w kwestii antysemityzmu. Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Kazimierz Czachowski, Les belles-lettres dans la Pologne restaurée, "Pologne Litteraire" 1932, nr 65-66 (15 II - 15 III), s. 2 (tu o Witkacym). (dodał Przemysław Pawlak)
  • p., W oparach alkoholu, "Express Poranny" 1932 z 19 VII, s. 6. Z okazji "Narkotyków". Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Hanna Nałęcz-Ostrowska Szymańska, Ze zjawisk literackich. St.Ig. Witkiewicz, "Trzeźwość" 1932, nr 6-10, s. 134-138. Obszerna recenzja "Narkotyków". Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)
  • M. K. (Mojżesz Kanfer ?), O pewnych brakach powojennej literatury i krytyki polskiej (Odczyt Stanisława Ignacego Witkiewicza), "Nowy Dziennik" 1932, nr 60 z 29 lutego, s. 9. Bibliografia SIW nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)
  • K.L. Koniński. Rozmowa z niedźwiedziem, "Gazeta Literacka" 1932, nr 10, R. III, z lipca, s. 153-154 (w związku z artykułem SIW "Odpowiedź i spowiedź", "Linia", nr 3)
  • Stefan Jędrychowski, Powieść przed drogowskazem, "Żagary" 1932, nr 7, s. 3-4, (dodał Adam Wierciński)
  • Jan Ulatowski, Witkiewicz - intelektualista, w: "Kultura", R. 2, 1932, nr 15 i nr 16, s. 2 (dodał Tomasz Pawlak)
  • Alfred Łaszowski, pseud. Alfred Gerard, Integralnemu optymiście z „Gazety Literackiej”, ("W zwiazku z artykulem, p. K. L. Konińskiego (Gazeta Literacka Nr. 10)"). "Linia" 1932, nr 4 (październik), s. 100-101.
    W tymże numerze w rubryce "Pisma", s. 103-104:
    ZET. Wyszło już 13 numerów tego tygodnika warszawskiego, który stanowi klasyczny przykład pisma niepotrzebnego. Redaguje je Jerzy Braun, ostatnie wcielenie Hoene Wrońskiego. Od Testamentu Norwidowego przez Nieskończoność wiodą nas szpalty „Zetu" ku Nicości. Oto tytuły artykułów: „Dialog o nicości", „Nieskończoność", Jerzy Braun, „Krzak gorejący". Straszne jest to opłukiwanie wody metafizycznej. Jak można tracić czas, pieniądze, wysiłek, myśl i papier na te historie? Niezmordowany S. I. Witkiewicz orze po łokcie w tej dusznej atmosferze, kłóci się z nimi, a oni na jednej stronie wałkują Wrońskiego, na drugiej zaś drukują polemiki Witkacego. On swoje, a oni swoje.
    (dodał Przemysław Pawlak)
  • Józef Wasowski, Dobre rady Witkiewicza, "Wiadomości Literackie" 1932, nr 32 z 31 lipca, s. 4. Małopolska Biblioteka Cyfrowa (dodał Włodzimierz Mirski)
    Zob. Tomasz Pawlak, Pierwsza książka abstynencka, która nie jest nudna. Przedwojenne recenzje "Narkotyków" S.I. Witkiewicza, Warszawa 2016
  • J.E. Skiwski, St.Ig. Witkiewicz, Apologeta prohibicji, "Tygodnik Ilustrowany" 1932, nr 29, s. 473-474 (53-54) (dodał Włodzimierz Mirski). Zob. Tomasz Pawlak, j.w.
  • Mieczysław Choynowski, Model i artysta, "Naokoło świata" 1932, nr 104, s. 38-41, Biblioteka Śląska, Katowice.
    (dodał Wojciech Sztaba)
  • Sigismond St. Klingsland, Le mouvement littéraire, artistique et musicale d'après-guerre en Pologne, "Le Temps". Numéro spécial: La Pologne, 20 Février 1932, s. 17-18 Gallica
    L'extrême gauche sociale est représentée dans lés lettres polonaises par le poète Broniewski, par l'écrivain Wat et par le critique Stawar. Une place à part doit être réservée à Stanislaw Ignacy Witkiewicz, poète, critique et peintre, qui, théoricien de la « forme pure » dans l'art, a une conception fort originale dans le domaine du théâtre aussi. s. 17
    Enfin, un mot sur les artistes comme Zbigniew et Andrzej Pronaszko, Stanislaw Witkiewicz et quelques autres encore qui de par la diversité de leurs talents, et même de très réels talents, sont difficiles à classer, puisqu'ils relèvent aussi bien de la peinture que du décor théâtral, de la sculpture ou de l'architecture, arts qu'ils exercent simultanément    . s. 18 (dodał W. Sztaba)
  • z okazji Wystawy: "Dziesięciu" [...] S. I. Witkiewicza, Kraków, styczeń-luty 1932 otwarcie 22 I 1932, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, Plac Szczepański, (58 portretów). Omówienia wystawy: Stefan Szuman, Portrety Stanisława Ignacego Witkiewicza, „Czas” 1932, nr 18 z 23 stycznia, s. 3.
  • F.K. (Franciszek Klein), Nowe wystawy na Placu Szczepańskim, "Czas" 1932, nr 19 z 24 stycznia, s. 5. O recenzji tej pisał Witkacy: (...) wprost zdębiałem, przeczytawszy tam krytykę wyystawy, w której brałem udział, pióra p. X. (S.I. Witkiewicz, Rzecz o ciągłości bzdury malarsko-krytycznej. Głos "plastyka" wołającego na puszczy. (Tekst wydrukowany dopiero w 1949 w "Przeglądzie artystycznym", nr 7/9). Opublikowany w: S.I. Witkiewicz, Dzieła zebrane. [Tom 10:] "O Czystej Formie" i inne pisma o sztuce. Opracował Janusz Degler. Warszawa 2003, s. 73-79, oraz nota wydawnicza Janusza Deglera s. 250-254. (dodał Wojciech Sztaba)
  • Stefan Szuman, Zwątpienie sztuki o Samej Sobie: S.I. Witkiewicz, "Gazeta Literacka" 1932, nr 5, s. 70-71 (dodał Wojciech Sztaba)
  • S. Ł. [?? prof. Stanisław Łempicki 1886-1947] O narkotykach i niezwykłej książce – recenzja Narkotyków S. I. Witkiewicza [w:] „Gazeta Lwowska” nr 207 z 10 września 1932 r., s. 3-4. (dodał Przemysław Pawlak) JBC

1931

      
 
  • Stefan Szuman, Portrety S.I. Witkiewicza, "Czas" 1931, nr 78 z 4 kwietnia, s. 7 (dodał Wojciech Sztaba)
  • L. Józefowicz, Niesamowita powieść. (Na marginesie "Nienasycenia St.I. Witkiewicza), "Myśl Narodowa" 1931 nr 39 s. 101-103 (wg licznika bibl. cyfr. s. 5-7) wbc. (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Stefan Jędrychowski, Bezpośrednio przed nami, "Żagary" 1931, nr 4 z października, s. 1.
    Stefan Jędrychowski: „Ład sam w sobie, porządek, podniesiony do godności absolutu, nie istnieje. Piękne marzenie Witkiewicza o takiej konstrukcji formalnej, w której nic nie dałoby się zmienić, ani wyrzucić, w której każdy element narzucałby się z siłą nieodpartej konieczności – to wyspiarska utopia. Można mówić tylko o względnej konieczności estetycznej, tj. najlepszym, najpełniejszym środku ekspresji. I tutaj, jak z każdego kąta literatury, uśmiecha się odwieczna kobyła ciężarna źrebakami treści i formy. Ale nawet sam Peiper, odpowiadając kamedułom sztuki, przytoczył jako argument właściwą człowiekowi metodę „dlaczegowania". Immanentnym wymogiem każdej konstrukcji jej celowość. Szklane Domy to nie zamki z piasku. Wydaje się dziwne, że ci sami ludzie, którzy tak dobrze zrozumieli i zastosowali zasadę celowości w stosunku do wyboru, rozkładu i zużycia materiału, nie potrafili jej przeprowadzić na szerszym planie. Może mała metafora, wiatrak Irzykowskiego, zacieśniła ich do jednej grzędy. Ostatecznie gdzieś się trzeba zatrzymać, przyjąć jakąś wartość absolutną. W absolutną wartość strukturalną nie wierzymy. Nowatorzy zatrzymali się za nisko, za płytko”. (dodał Przymysław Pawlak)

1930

      
     
  • Tymon Terlecki, "Król Nikodem", "Świat Kobiecy" 1930, R.10, nr 22, s. 7. Recenzja sztuki Ferdynanda Goetla i Rafała Malczewskiego, z odnośnikami do Witkiewicza. (dodał Tomasz Pawlak)
  • Henri de Noussanne, La Pologne littéraire, "Comoedia" 1930, nr 7099 z 5 stycznia, s. 3 Gallica
    (...) Ils ont créé Les Nouvelles Littéraires, répandues aujourd'hui dans la Pologne avide de lecture. Là, de nouveaux poètes sont accourus : Stern, prolétarien; Wat, futuriste; Witkiewicz, passionné de forme pure et créateur d'un art théâtral personnel (...) s. 3. (dodał W. Sztaba)
  • Kazimierz Czachowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz: "Nienasycenie". "Czas" 1930, nr 158 z 13 lipca, s. 4, mbc (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Marian Czuchnowski, Papierowe futra. Rzecz o cieniach i blaskach formy, „Europa” 1930, nr 10 (13) [z grudnia, ostatni jaki się ukazał], s. 410-411. Warszawa. Red. S. Baczyński. Okładka projektu Henryka Stażewskiego, niesygnowana. Tu: krytyka chaosu pojęciowego, teorii Czystej Formy Witkacego. Tekst sprowokował Przybosia do opublikowania Sprostowania w: „Linia” 1931, nr 1 (maj), s. 46. (dodał Przymysław Pawlak)
  • Anna Zahorska (Savitri), Przegląd piśmiennictwa, "Przegląd Powszechny", R 47, t. 187, nr 559/560, s. 176-178, recenzja Nienasycenia. (dodał Tomasz Pawlak)

1929

      
   
  • Kornel Makuszyński, Moje listy (XXI), List z Warszawy, "Ilustrowany Kurier Codzienny" 1929, nr 142 z 27 maja, s. 2 (o Firmie Portretowej) Małopolska Biblioteka Cyfrowa (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Kazimierz Czachowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz, "Kurier Literacko-Naukowy", 1929, nr 32 z 12 sierpnia, s. IX, dodatek do "Ilustrowanego Kuriera Codziennego" nr 218 MBC (dodał Wojciech Sztaba)
  • Józef Grabowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Gazeta Lwowska nr 199 z 31 sierpnia 1929 r., s. 3 (z okazji Salonu Wiosennego TPSP we Lwowie; o teorii Czystej Formy i o portretach). (dodał Marek Średniawa)
  • Edouard Woroniecki, L'Art polonais a Paris, « Le Bulletin de l'art ancien et moderne : supplément hebdomadaire de la Revue de l'art ancien et moderne » 1929, nr 756 z marca, s. 136 (omówienie Salonu Jesiennego 1928) Gallica (dodał Wojciech Sztaba)

1928

      
     
  • Izabela Lutosławska, W szrankach, "Metafizyka dwugłowego cielęcia", "Tęcza" 1928, z. 23 z 9 czerwca, s. 4-5 (dodał Tomasz Pawlak)
  • Karol Inykorski [Irzykowski], Nachkriegsliteratur in Polen. Entspannungen und neue Spannungen, „Völkermagazin” 1928, VIII (Polennummer). W tłumaczeniu Małgorzaty Łukasiewicz: Karol Irzykowski, Literatura powojenna w Polsce, Odprężenia i nowe napięcia, w: Zapomniane artykuły Karola Irzykowskiego, "Pamiętnik Literacki" 2012, nr 1. s. 229-230. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Jerzy Eugeniusz Płomieński, Dekadentyzm redivivus!, St. Ign. Witkiewicz: "Pożegnanie jesieni", "Lwowskie Wiadomości Muzyczne i Literackie" 1928, nr 1 z 5. stycznia, s. 3. Bibligrafia nie notuje. Także opublikowane w: J. E. Płomieński, Dekadentyzm redivivus!, „Polska Zbrojna” 1928, nr 78 (przedruk w: tegoż, Szukanie współczesności. Studia i glossy literackie, Warszawa 1934). (dodał Tomasz Pawlak)
  • Jur., Teatr Nowy, "Metafizyka dwugłowego cielęcia", "Gazeta Powszechna" 1926, R.9 Nr 89 z 17.04, s. 4 (dodał Tomasz Pawlak)
  • Bonzo (Zdzisław Marynowski), "Metapsychika malowanego byka", "Kurier Poznański" 1928, nr 185 z 16 kwietnia, s. 7 (parodia Metafizyki dwugłowego cielęcia, wystawionej w Poznaniu. Numer po recenzji wystawienia sztuki (przez Witolda Noskowskiego). (dodał Tomasz Pawlak)
  • J. Ulatowski, Na gruzach intelektualizmu, „Życie Literackie", R. I: 1928 (5 IX), nr 2, s. 1. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Otto Forst de Battaglia, Ein Jahr polnischer schönen Literatur, Frankfurter Zeitung 1928 z 12 VIII.
    Dwa lata wcześniej jego ocena teatru Witkacego była pozytywna: „Der wahre Gewinn des polnischen Futurismus aber heißt Stanisław Ignacy Witkiewicz. Ich halte ihn für die größte Hoffnung des polnischen Theaters. Sein Prinzip, die Bühne solle nicht Leben vortäuschen, weil jeder Versuch, die Realität nachzuahmen, unvollkommen und Lüge sei; nur stilisierte Phantastik berge letzten Endes höhere Wahrheit: dieses Prinzip, nicht ganz neu in seinem künstlerischen Wert, enthält doch einen tieferen wesenhaften Sinn. Stücke wie „Tumor Mózgowicz" und die blutige Satire „Johann Karl Wścieklica" (hinter deren vom Pflug zur Macht gekommenen Helden man unschwer einen bekannten polnischen Parteiführer errät) haben Widerstrebende in ihren Bann gezwungen”. O. Forst de Battaglia, Die polnische Literatur der Gegenwart, „Euphorion" 1926, t. 27, z. 4, s. 546. (dodał Przemyław Pawlak)
  • Wojciech Nitecki, Czysta Forma. Witkiewicz i jego teoria teatru, "Życie Literackie" 1928, R. 1, nr 5 z listopada, s. 3. (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Karol Irzykowski, Twórczość St. Ig, Witkiewicza, "Wiadomości Literackie" 1928, nr 49 z 2 XII, s. 4 (rozdział książki Walka o treść) mbc (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Tatry a współczesna twórczość literacka. Wynurzenia St. Ign. Witkiewicza, "Głos Narodu" 1928 nr 271 z 5 października s. 4, JBC. (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Edouard Woroniecki, Deux manifestations artistiques des Polonais a Paris, "Comoedia" z 13.12.1928, s 3 (Un expressionniste à résonances métaphysiques, M. I.-S. Witkiewicz, déploie une fantaisie originale dans ses compositions visionnaires très décoratives). Gallica. (dodał W. Sztaba)
  • Marcel Brion, L'actualité littéraire a l'étranger, "Les Nouvelles littéraires, artistiques et scientifiques: hebdomadaire d'information, de critique et de bibliographie", 21.7.1928 (nr 301), s. 8. Gallica. (duża część artykułu poświęcona Witkiewiczowi) (dodał W. Sztaba)

1927

      
  • Otto Forst de Battaglia, Chronique Polonaise, "Les Nouvelles littéraires, artistiques et scientifiques", 19.11.1927, s. 8. Gallica. (dodał W. Sztaba)
  • Powieść, która wzbudzi sensację. "Pożegnanie jesieni" St.I. Witkiewicza, "Wiadomości Literackie" 1927, nr 16 z 17 kwietnia, s. 3. Przedmowa Witkiewicza do Pożegnania jesieni. (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Stefan H.-P. (Stefan Heflich-Piotrowski?), "Psychologiczny bebech", "Tygodnik Prawda" 1927, nr 21 z 22 maja, s. 6 (recenzja Pożegnania jesieni) (dodał Tomasz Pawlak)
  • Stanisław C.[Cywiński], Grafomania, "Dziennik Wileński" 1927, R.11, nr 214 z 20 września, s. 2. (dodał Tomasz Pawlak)

1926

      
   
  • Stanisław Alberti, „Pragmatyści” St.Ign. Witkiewicza w „Teatrze Formistycznym w Zakopanem, „Kurier Literacko-Naukowy” 1926, nr 1, s. IV.
  • S.I. Witkiewicz o nieporozumieniach w teatrze,, "Chwila" 1926, nr 2658, z 12 VIII, s. 5-6. Streszczenie odczytu Nieporozumienia teatralne który Witkacy wygłosił 9 VIII 1926 w sali Teatru Małego, zob. : J. Degler, Witkacy reżyserem (O kulisach lwowskiej premiery "W małym dworku"), w: Od romantyczności do współczesności. W kręgu historii i dydaktyki literatury. Tom poświęcony Mieczysławowi Inglotowi z okazji 70. rocznicy urodzin. Pod red. W. Dynaka. Wrocław, 2001, s.260-274. (dodał Janusz Degler)
  • Henryk Hescheles, "W małym dworku", groteska w 3 aktach St.I. Witkiewicza (Lwów, Teatr Mały 12 VIII 1926; reż. S. I. Witkiewicz), "Chwila" 1926, nr 2661 z 15. VIII, s. 3 Recenzja premiery (dodał Janusz Degler)
  • Antoni Słonimski, Ruch teatralny, (Wariat i zakonnica i Nowe wyzwolenie w Teatrze Małym w Warszawie), "Wiadomości Literackie" 1926, R. 3, nr 23 (127) z 6 VI, s. 4. Fotografia Pęcherskiego z portretem Witkiewicza. (dodał Tomasz Pawlak)
  • Wieczór St.Ign. Witkiewicza w Teatrze Małym, "Tygodnik Illustrowany" 1926, nr 24 z 12 VI, s. 437 (dodał Tomasz Pawlak)
  • Tadeusz Kończyc, recenzja Wariata i zakonnicy oraz Nowego Wyzwolenia, "Kurjer Warszawski", wydanie wieczorne, R. 106, 1926, nr 145 z 29 maja, s. 4-5 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Z.W. (Zygmunt Wasilewski), TEATR. Witkiewicz - Ibsen, "Myśl Narodowa" 1926 r. nr 24 z 5 czerwca, s. 10-11 (dodał Włodzimierz Mirski). Zob. też: Przemysław Pawlak o Wasilewskim
  • Lucien Roquigny, Coup d'oeil rétrospectif sur les succès du théatre polonais, "Comoedia" 1926, nr 5020, z 27 września, s. 3 Gallica
    Sans s'imposer par des traits distinctifs d'un talent nettement original, exception faite pour M. Szaniawski et M. Witkiewicz (la pièce de ce dernier représentée au Théâtre Maly), MM. Bronczyk, Zegadlowicz, Grubinski, Morsztin, Raczkowski, Kawecki, ont soutenu avec assez de succès le bon renom de la production dramatique polonaise.     (...) Relevons enfin deux très curieuses pièces, nettement originales de M. Witkiewicz, que j'ai mentionnées au début La nouvelle libération et Le Fou et la Religieuse, ainsi qu'une intéressante pièce de l'auteur tchèque Langer Il est plus facile à un chameau de passer par le trou d'une aiguille. (dodał W. Sztaba)
Wat
  • jl. (Jan Lechoń), "Wiadomości Literackie" 1926, nr 13 z 28 marca, s. 3 (o bojkocie "Tumora Mózgowicza") (dodał Włodzimierz Mirski)
  • W.Br. (Wiktor Brumer), O godność artystyczną aktora, "Zycie Teatru" 1926, nr 15-16 z 18 kwietnia, s. 118-119 (o odrzucenia roli w "Tumorze Mózgowiczu" przez Samborskiego). "(...) p. Samborski grał w swoim czasie w "Pragmatystach" Witkiewicza i autor był z jego kreacji niezadowolony. Samborski uczynił więc uczciwie, nie chcąc grać, nie czując roli." (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Józef Doskowski (1894 - 1979), karykatura: Witkacego teatr, (Z teki rysunków Józefa Doskowskiego), "Wiadomości Literackie" 1926, nr 16 z 18.04., s. 6 (dodał Wojciech Sztaba)
  • Aleksander Wat,  St. I. Witkiewicz. Pogromca tradycyjnego teatru, "Ekran i Scena" 1926, nr 11 (maj), s. 11-12. Dokończenie się nie ukazało, bo w wydawaniu pisma nastąpiła przerwa. Przedruk w: "Zeszyty Literackie"  2007, nr 99 . Podał do druku i przypisami opatrzył J. Degler.

1925

      
     
  • W.H., Sztuka, (W Salonie Garlińskiego) " S.I. Witkiewicz wystawił serję portretów, poprzedzając ponadto katalog dowcipną przedmową, pełną gryzącej ironji w stosunku do sztuki współczesnej, do publiczności i do własnych prac. Siła sugestyjna tych uwag, znamionująca wytrawnego literata, przeszkadza objektywnej ocenie wystawy". "Pani" 1925, R. 4 nr 7 z 15 maja, s. 32. Tu reprodukcje 2 portretów: Portret p. P. i Portret chłopca, s. 33. (dodał Tomasz Pawlak)
  • Cezary Jellenta, Firma S.I. Witkiewicz, "Echo Warszawskie" 1925, R.2, nr 128 z 10 maja, s. 5 (dodał Tomasz Pawlak)
  • Emil Breiter, Teatry warszawskie, Teatr Fredry: "Jan Maciej Karol Wścieklica", "Świat"1925, R. 20, nr 11 (14 marca), s. 12-14. Tu o SIW s. 14. (dodał Tomasz Pawlak)
  • St.I. Witkiewicz założył teatr w Zakopanem, "Głos Narodu" 1925, nr 185 z 26.02, s 3. Gazetowe potwierdzenie istnienia przekładu sztuki Golla. Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)

1924

      
     
  • Mar.,"Kochany Szczutku", komentarz z cytatem z artykułu Zofii Stryjeńskiej w "Wiadomościach Literackich", "Szczutek" 1924, R. 7, nr 19 z 8 maja, s. 5. (dodał Tomasz Pawlak). Autor komentarza nie zauważył uwagi Stryjeńskiej: "Ja mam na cel zaznaczyć tylko, że dzisiaj prima aprilis w sztuce - to oglądanie Witkiewicza jako malarza".
  • Rozmowa ze St.I. Witkiewiczem, "Wiadomości Literackie" 1924, nr 15 z 13 kwietnia, s. 1 (ze zbioru Janusza Deglera);Tu też: Zofia Stryjeńska, Witkacy, s. 3.
  • Idem, Z teatru. Wariat i pielęgniarka, cz. 1, "Głos Robotnika" 1924, nr 60 z 20 maja, s. 3 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Idem, Z teatru. Wariat i pielęgniarka, cz. 2, "Głos Robotnika" 1924, nr 62 z 24 maja, s. 4 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Hans Schwartz (pseudonim), Poland (Warsaw), „G – Material zur elementaren Gestaltung" z czerwca 1924, nr 3, s. 174. Wzmianka w krótkim sprawozdaniu o stanie sztuki w Polsce: Dying art sometimes breathes quite deeply, as does Witkiewicz. (informacja: Przemysław Strożek, dodał Przemysław Pawlak).
    "G" - niemieckie awangardowe czasopismo architektoniczno-artystyczne, wydawane nieregularnie w Berlinie w latach 1923-1924. Ukazało się tylko sześć numerów.

1923

      
   
  • "Kurier Polskie" 1923/23 (ze stycznia). (Tomasz Pawlak: "Jeśli założyć, że to prawda (a wygląda, że tak), to nie może to być "Der Ararat" (bo wychodził do 1921 r. - zresztą tam było więcej o malarzu). Jakie pisma mogły wchodzić w grę?)
  • Wasz., Z Krakowa. XXVI wystawa "Sztuki" - "Niezależni", Kurjer Warszawski. R.103, nr 89 z 30 marca 1923, wyd. wieczorne, s. 6 (dodał Tomasz Pawlak)

1922

      
 
  • "Lucifer", miesięcznik artystyczno-literacki, Lublin, marzec 1922, nr 2-4, s. 33 a w nim recenzja Pragmatystów dotąd nie odnotowana w bibliografii tego przedstawienia (w: Witkacy w teatrze międzywojennym.) (dodał Tomasz Pawlak)
  • Witold Wandurski, Premiera "Elsynoru" jako objaw przełomu w polskiej sztuce teatralnej (Z powodu wystawiwenia "Pragmatystów St.Ig. Witkiewicza), "Robotnik" 1922, R.28, nr 2 z 2 stycznia, s. 2 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Wacław Grubiński, "Pragmatyści" i "Czysta Forma" p. S.I. Witkiewicza II, "Kurier Poranny" 1922, nr 1 z 1 stycznia, s. 4 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • "Nowa Sztuka". Czasopismo Artystyczne, Warszawa 1922, zeszyt drugi (luty). Tu: Anatol Stern, "Pragmatyści" - sztuka w 3 aktach, 4 odsłonach Stanisława Ign. Witkiewicza. Elsynor, s. 26-27 [recenzja]; Aleksander Wat, Stanisław Ignacy Witkiewicz, "Szkice estetyczne." Krakowska Spółka Wydawnicza 1922, s. 29-30 [recenzja] (ze zbioru Janusza Deglera)
  • Wilam Horzyca, Na temat Pragmatystów Stanisława Ignacego Witkiewicza w "Elsynorze, "Skamander" 1922, z. 17 z lutego, s. 117-120 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Emil Breiter, recenzja Szkiców estetycznych, "Skamander" 1922, zeszyty XX-XXI, maj-czerwiec, str. 372-374 (102-104 wg "licznika" cyfrowego). (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Emil Breiter, Warszawskie listy teatralne. Eksperymentalny teatr "Elsynor". - Stanisława Witkiewicza "Pragmatyści". "Głos Polski", 4.1.1922, s. 4

1921
   
  • Wacław Grubiński, "Pragmatyści" i "Czysta Forma" p. S.I. Witkiewicza I, "Kurier Poranny" 1921, nr 355 z 31 grudnia, s. 3 (dodał Włodzimierz Mirski)
  • T.S. (Tadeusz Sinko), Z Pałacu Sztuki. Wystawa formistów, "Czas" 1921, nr 21 z 27 stycznia, Recenzja z wystawy: IV Wystawa Formistów, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, s. 3 MBC (...) powstała u nas mała biblioteczka o nowej sztuce: Standart-Work jest w niej St.I. Witkiewicza praca p.t. "Nowe formy w sztuce i płynące stąd nieporozumienia".(...) O Witkiewiczu. (dodał W.Sztaba)
  • Julius Rottersmann, Der polnische Formismus, "Der Ararat", Monachium, nr 11, listopad 1921, s. 288, artykuł omawiający twórczość formistów. (informacja: Przemysław Strożek)
    Tomasz Pawlak o autorze artykułu: Julian Rottersmann (1890–?) – syn Józefy i Ignacego Rottersmanna, krakowskiego handlarza drewnem. Ożeniony ze Stefanią Grobler, mieli córkę Zofię. Przyjaźnił się z Witkacym, napisał entuzjastyczną recenzję z prapremiery Kurki Wodnej („Zwrotnica” 1922, nr 3). Przetłumaczył (wraz z J. Joelonem) Dybuk An-skiego (Kraków 1922) oraz Gaz Kaisera (Kraków 1922, sztuka wystawiona przez T. Trzcińskiego w Teatrze im. Słowackiego). Zob. Listy do żony I, list 8, przypis 10 oraz J. Degler, Witkacego portret wielokrotny. Szkice i materiały do biografii (1919–1939), Warszawa 2013, s. 356, 370, 427–428, 435–436, 450 (tam błędnie [?] imiona Jan oraz Justian). Witkacy w kartce do Michała Choromańskiego z 1930 roku tytułuje Rottersmanna profesorem! Nie ma jednak śladu takowego profesora w dostępnych spisach nauczycieli szkół średnich i wyższych z tego okresu.
  • L., Pierwszy eksperyment formizmu w teatrze. „Tumor Mózgowicz" na scenie teatru im. Słowackiego w Krakowie, "Świat" 1921, R. 16 (1921), nr 30 (23 lipca), s. 11. (dodał Tomasz Pawlak)

1920

      
   
  • Juliusz Osterwa, Raptularz kijowski, wstęp i oprac. I Guszpit, Wrocław 2010, s. 179 (zapiski z ok. 1920), wg. W. Swiątkowska, Przeciw hegemonii wzroku. O teatrze wielozmysłowym na wybranych przykładach, w: Estetyczne impresje, Poznań 2022, s. 194 (dodał Wojciech Sztaba)
  • Seweryn Zausmer, "Pragmatyści", "Wiek Nowy" 1920, nr_5794 i 2 kolejne. (Lwów), s. 3. Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)
  • Jan Bołoz-Antoniewicz, Podstawy formizmu, "Gazeta Wieczorna" 1920, nr 5275 z soboty, 12 czerwca, s. 3-4 (pierwszy odcinek tekstu napisanego z okazji II wystawy Formistów i Buntu we Lwowie w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, 2.5. - 13.6.1920) Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa (dodał Tomasz Pawlak)
  • Tekst historyka sztuki i literatury, Jana Bołoza-Antoniewicza (1858-1922) publikowany był w kolejnych numerach "Gazety Wieczornej": 5277, 5279, 5281, 5283, 5285, 5287. Wspominając swą działalność wystawienniczą jako prezesa TPSP we Lwowie i walkę z przeciwnikami nowych form w sztuce pisał: [...] Hodler, Cézanne, Gauguin to prekursorzy formizmu. (nr 5281) [...] Formizm jest przeciwnikiem wszelkiej twórczości, zbudowanej wyłącznie na organizmie ludzkim jako swej praformie, jest zatem przeciwnikiem sztuki greckiej oraz renesansowej panującej po dziś dzień. Jest jej przeciwnikiem, musi nim być, czy jest zarazem może i ... jej końcem? [...] ignorowanie, wznoszenie ramionami, drwinkami i przycinkami, ociąganiem się przed przemyśleniem problemów tej sztuki wagi tak pierwszorzędnej, tej wyżyny nie dopniemy [...] Ale wcześniej, czy później wybije ta godzina dla każdego, bo ruch to wielki i żywiołowy i nic powstrzymać go nie zdoła. (nr 5285) W części V, ostatniej, Bołoz-Antoniewicz omówia wybrane prace, m.in. Hrynkowskiego, Czyżewskiego, Witkiewicza, Chwistka i Niesiołowskiego. "Gazeta Wieczorna" 1920, nr 5287 z soboty 19 czerwca Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa. (dodał Wojciech Sztaba)
  • Dr. E. Byk, Na nowych drogach sztuki. Z powodu II. wystawy formistów i "Buntu" poznańskiego, "Wiek Nowy" 1920, nr 5719 z 18.6., s. 3-4 (dodał Tomasz Pawlak)
  • Wyniki konkursu "Bagateli", "Ilustrowany Kurier Codzienny" 1920, nr 161 z 14 VI, s. 3-4.
    W Kronice życia i twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza jest taki wpis: 12 VI 1920. Rozstrzygnięty zostaje konkurs na komedię lub farsę, ogłoszony w październiku 1919 roku przez redakcję „IKC” i dyrekcję Teatru Bagatela w Krakowie z okazji otwarcia tego teatru. Witkiewicz wysłał na konkurs sztukę Multiflakopulo. Sąd konkursowy nie przyznał żadnej nagrody i wyróżnił „zaszczytną wzmianką” trzy utwory „o niewątpliwej wartości literackiej”. Wśród nich był Multiflakopulo – okropny dramat z bardzo długim prologiem – „odbiegający jak najdalej, a celowo od przyjętych konwenansów, pobudzający do myślenia oryginalnością koncepcji jako eksperyment nowy i pierwszy u nas w tym rodzaju”. Utwór wywołał burzliwą dyskusję na posiedzeniach jury („IKC” 14 VI).
    Otóż ten numer "IKC" jest ciekawy, bo wiemy, kto był w jury (m.in. Sinko i Boy), był jeden głos sprzeciwu wobec SIW. I kilka smacznych dodatkowych tekstów. A po dwóch latach Teatr Bagatela planował wystawić ten dramat - do czego nie doszło. Zob. Co zapowiada "Bagatela" w nowym sezonie?, "Ilustrowany Kurier Codzienny" 1922, nr 239 z 4 IX, s. 2
    (dodał i komentował Tomasz Pawlak)

1919

      
   
  • wh [Wacław Husarski], Sztuki plastyczne. Wystawa Formistów. - Obrazy Stryjeńskiej. w: "Pro Arte" 1919, zeszyt 5, s. 29-30.
    WYSTAWA FORMISTÓW [...] w Polskim Klubie Artystycznym [w Warszawie]. Na wystawe formistów złozyly się dzieła wszystkich mniej wiecej odmian sztuki najnowszej - od istotnej analizy formy w dzielach ZBIGNIEWA PRONASZKI az do matisse'owskich płaskich kombinacyj kolory stycznych GWOZDECKIEGO, a nawet do zgoła już partykularzowych dziwolagów ekspresjonistycznych bez stylu i kierunku. Możnaby nawet kwestjonować słuszność tytułu formistów, przyjętego przez wystawę, zważywszy że całą jedną salę zajeły obrazy WITKIEWICZA z formą i jej analizą nic nie mające wspólnego. [...] Najmniej zaleznosci od wplywów obcych i najwiecej temperamentu wykazuje ZAMOYSKI, zarówno w rzezbach, jak i w akwarelach. Zwracaja uwage zwlaszcza portret hr. Raczynskiego i "Istota St. Ign, Witkiewicza". Samego Witkiewicza pastele są jakimś nieporozumieniem artystycznym, podobnie, jak nieporozumieniem literackim jest jego wstęp do katalogu.
    (dodał Włodzimierz Mirski)
  • Be., Z listów do redakcji, "Echo Tatrzańskie" 1919, nr 17 z 10 października, s. 5 (o Podróży do tropików S.I. Witkiewicza, publikowanej w "Echu Tatrzańskim") (dodał Wojciech Sztaba) zob. też W. Sztaba, „Żal mi tropików…”. Jeremy Millar – M/W – Malinowski/Witkacy., s. 21-22
  • Emil Breiter, Pierwsza Wystawa Formistów Polskich w Warszawie, "Świat" 1919, Rok XIV, nr 20 z 17 maja, w dodatku "Romans i powieść", s. 1-2, ilustracja s. 9 (dodał Wojciech Sztaba)
  • Tytus Czyżewski, Z Pałacu Sztuki, "Goniec Krakowski" 1919, nr 40 z 13 lutego, s. 6. Recenzja z wystawy Witkiewicza, Niesiołowskiego i Zymoyskiego w "świetlicy" Pałacu Sztuki. Bibliografia nie notuje. (dodał Przemysław Pawlak)

1918

      
     

1913
     

1908

Witkacy

      
  • z okazji wystawy Towarzystwa Sztuk Pięknych w Krakowie, luty - marzec 1908 (20.2. - 29.3.). Recenzje w: "Nowa Reforma", W., Z wystawy Tow. Sztuk Pięknych w Krakowie, 22.2.2008, nr. 100, wydanie popołudniowe (wzmianka o Witkiewiczu); "Czas", 12.3.1908, Masque, Z Pałacu Sztuki (Witkiewicz nie wymieniony) (dodał WS)
    S.G. (Seweryn Gottlieb), Z wystawy, "Naprzód", 1908 R. 17, nr 67, s. 1-2, "Osobą nową jest p. St. Witkiewicz - syn. Pejzaże jego co prawda wybitne nie są, ale mają notę osobistą. Widać w nich dążenie do w ł a s n e j metody malarskiej. Ten brak oparcia się o wszechwładne dziś wzory jest już dużą zaletą. P. W. jest jako malarz krajobrazu kolorystą i nastrojowcem. Ranek w górach (118), Noc księżycowa (120) i litewski pejzaź wyróżniają się poważnie." (dodał Tomasz Pawlak)
 
1939 • 1938 • 1936 • 1935 • 1934 • 1933 • 1932 • 1931 • 1930 • 1929 • 1928 • 1927 • 1926 • 1925 • 1924 • 1923 •1922 • 1921 • 1920 • 1919 • 1918 • 1913 • 1908
 

 

 

© Autorzy